Sjaak Swart is de recordhouder van Ajax met 603 officiële wedstrijden voor de club. De voormalige rechtsbuiten, geboren als Jesaia Swart in Muiderberg, speelde zijn volledige profloopbaan in Amsterdam. Tussen 1956 en 1973 won hij acht landstitels en drie keer de Europacup I. Zijn bijnaam, Mister Ajax, past bij die langdurige band: ook na zijn afscheid als prof bleef hij nauw bij de club betrokken.
Afkomst en jeugd
Jesaia Swart werd op 3 juli 1938 geboren in Muiderberg. Hij heeft een Joodse achtergrond en groeide als voetballer op via TDW en OVVO. Daarna kwam hij bij Ajax terecht, waar hij de rest van zijn jeugdopleiding doorliep.
Die jeugdperiode vormde de aanloop naar een profcarrière die zich volledig bij dezelfde vereniging zou afspelen. Swart maakte geen transfer naar een andere profclub. Zijn loopbaan bij het eerste elftal omvatte zeventien seizoenen, waarin hij ieder seizoen tot scoren kwam.
De naam Sjaak werd zijn vaste roepnaam. Bij het voetbalpubliek raakte hij daarnaast bekend als Mister Ajax, de bijnaam die zijn verbondenheid met de Amsterdamse club het duidelijkst uitdrukt.
Debuut en eerste prijzen bij Ajax
Op 16 september 1956 maakte de aanvaller zijn officiële debuut voor Ajax in de KNVB Beker. Het seizoen 1956-57 leverde hem meteen zijn eerste landskampioenschap op. Daarmee begon zijn loopbaan in het eerste elftal direct met een belangrijke prijs.
In 1959-60 volgde een tweede titel in de Eredivisie. Een seizoen later, in 1960-61, won hij voor het eerst de KNVB Beker. Zijn eerste jaren bij de hoofdmacht brachten dus zowel succes in de competitie als in het bekertoernooi.
Ook de Intertoto Cup van 1961-62 kwam op zijn erelijst te staan. Deze prijzen gingen vooraf aan de periode waarin Ajax meerdere Nederlandse kampioenschappen achter elkaar won en vervolgens ook de Europacup I veroverde.
Drie landstitels op rij
Vanaf het seizoen 1965-66 volgde een reeks van drie opeenvolgende landstitels. Ajax werd kampioen in 1965-66, 1966-67 en 1967-68, steeds met Swart als onderdeel van de ploeg.
In 1966-67 won de club bovendien de KNVB Beker. Voor de rechtsbuiten betekende dat zijn eerste seizoen waarin hij zowel het landskampioenschap als de nationale beker pakte. In 1969-70 herhaalde Ajax die combinatie.
Het gouden Ajax en de Europacup I
De grootste internationale successen kwamen in de laatste drie seizoenen van zijn profloopbaan. Met het zogenoemde Gouden Ajax won hij de Europacup I in 1970-71, 1971-72 en 1972-73. Drie opeenvolgende Europese hoofdprijzen vormen het zwaartepunt van zijn erelijst.
Een bekend moment uit die periode is zijn beslissende kopbal tegen Benfica in de halve finale van 1972.
Ook in Nederland bleef Ajax prijzen winnen. In 1970-71 en 1971-72 veroverde de ploeg de KNVB Beker. In 1971-72 en 1972-73 volgden opnieuw landskampioenschappen. Het seizoen 1971-72 bracht Swart daarmee de landstitel, de nationale beker en de Europacup I.
In 1972 kwam daar de Wereldbeker bij. In januari 1973 won Ajax bovendien de eerste Europese Supercup tegen Rangers, een editie die nog niet officieel door de UEFA werd erkend. Zijn laatste periode als prof was daardoor ook de fase waarin zijn palmares internationaal het sterkst groeide. In 1973 stopte hij als profvoetballer, na zeventien seizoenen bij Ajax.
Wedstrijden en doelpunten
Over zijn volledige Ajax-loopbaan kwam Swart tot 603 officiële wedstrijden en 228 doelpunten. Daarmee is hij de recordhouder in officiële optredens voor de club en staat hij derde op de clubtopscorerslijst.
Binnen dat totaal vallen 463 Eredivisiewedstrijden, waarin hij 175 keer scoorde. Het onderscheid tussen die cijfers is belangrijk: de 603 duels hebben betrekking op alle officiële competities, terwijl de 463 wedstrijden uitsluitend de Eredivisie betreffen.
Zijn acht landstitels behaalde hij in 1956-57, 1959-60, 1965-66, 1966-67, 1967-68, 1969-70, 1971-72 en 1972-73. De vijf KNVB Bekers kwamen uit de seizoenen 1960-61, 1966-67, 1969-70, 1970-71 en 1971-72.
Nederlands elftal
Zijn debuut voor het Nederlands elftal volgde op 26 juni 1960 tegen Mexico. Daarmee begon een interlandloopbaan die doorliep tot 1972.
In die periode speelde de aanvaller 31 interlands en maakte hij tien doelpunten. Hij nam met Oranje niet deel aan een eindtoernooi van een Europees of wereldkampioenschap. Zijn internationale clubcarrière leverde daardoor een andere erelijst op dan zijn jaren bij het nationale elftal.
De laatste interlandjaren vielen samen met de periode waarin Ajax de Europacup I won. Swart combineerde zijn optredens voor Nederland dus met de succesvolste Europese fase van zijn clubloopbaan.
Speelstijl als rechtsbuiten
Swart was een snelle, behendige rechtsbuiten met een aanvallende speelstijl. Hij maakte deel uit van het Ajax dat wordt verbonden met het totaalvoetbal. De rechterflank was zijn vaste positie binnen die ploeg.
Zijn doelpuntentotaal laat zien dat hij vanuit die rol ook zelf regelmatig scoorde. Zijn bijdrage bleef niet beperkt tot het bezetten van de buitenkant van de aanval.
Tijdens zijn Ajax-loopbaan speelde hij onder meer met rugnummer 8. Dat nummer hoort bij zijn spelersverleden, net als zijn positie aan de rechterkant en zijn plaats in de ploeg die drie keer achter elkaar de Europacup I won.
Privéleven en band met de club
Swart trouwde met Andrea Sweers. Het echtpaar heeft twee dochters. Hij exploiteerde naast zijn voetbalactiviteiten een sigarenzaak. Ook was hij werkzaam als spelersmakelaar.
Na zijn afscheid als prof bleef hij zichtbaar bij Ajax. Hij raakte betrokken bij Lucky Ajax, het veteranenteam waarvoor hij als speler en coach actief bleef. Daarnaast vervult hij een ambassadeursrol rond de club. In de Johan Cruijff ArenA heeft hij een eigen ‘Tafel van Sjaak’.
Zijn onderscheidingen reiken verder dan de prijzen die hij als speler won. Hij werd Bondsridder van de KNVB, werd geridderd door koningin Beatrix en is ereburger van Amsterdam. In 2010 benoemde Ajax hem tot erelid.
Veelgestelde vragen
Wie is Sjaak Swart?
Sjaak Swart, voluit Jesaia Swart, is een voormalige Nederlandse rechtsbuiten. Hij speelde zijn volledige profcarrière bij Ajax en staat bekend als Mister Ajax.
Waar en wanneer is hij geboren?
Hij werd geboren op 3 juli 1938 in Muiderberg, Nederland. Swart heeft een Joodse achtergrond.
Hoeveel wedstrijden speelde hij voor Ajax?
Hij speelde 603 officiële wedstrijden voor Ajax en maakte daarin 228 doelpunten. In de Eredivisie kwam hij tot 463 wedstrijden en 175 treffers.
Hoeveel Europacups won hij?
Met Ajax won hij drie keer de Europacup I: in de seizoenen 1970-71, 1971-72 en 1972-73.
Heeft hij voor het Nederlands elftal gespeeld?
Ja, hij speelde tussen 1960 en 1972 in totaal 31 interlands en scoorde tien keer. Zijn debuut was op 26 juni 1960 tegen Mexico.
Bij welke club is hij nog betrokken?
Swart is na zijn profloopbaan betrokken gebleven bij Ajax, onder meer via het veteranenteam Lucky Ajax. Zijn profloopbaan eindigde in 1973.
Foto: Rob Croes / Anefo, CC0, via Wikimedia Commons
